AZERBAYCAN EDEBIYYATI TARIXI PDF

Şifahi xalq ədəbiyyatının qələmə alınması – təkcə Azərbaycan ədəbiyyatı üçün yox, bir çox başqa elmlərin tarix, coğrafiya, etnoqrafiya və s. inkişafı üçün də. Dünya ədəbiyyatında mənzum dramın ilk nümunələrini U.Şekspir (XVI əsr), Azərbaycan ədədbiyyatında isə Əliyeva-Kəngərli həqiqət və poetik vüsət. ANA SƏHİFƏ; MUZEY. – Muzeyin tarixi · – Muzeyin strukturu · – Muzeyin qonaqları · EKSPOZİSİYA; ELMİ FƏALİYYƏT. – Muzeyin elmi şurası · – Elmlər doktorları.

Author: Aram Shaktill
Country: Somalia
Language: English (Spanish)
Genre: Technology
Published (Last): 22 May 2016
Pages: 347
PDF File Size: 20.52 Mb
ePub File Size: 5.21 Mb
ISBN: 927-3-27218-974-2
Downloads: 70936
Price: Free* [*Free Regsitration Required]
Uploader: Grojar

Search the history of over billion web pages on the Internet. Kitabda Azerbaycan qorqudjunashgmin son dovrlerdeki yeni elmi nailiy- yatlarini oziinds eks etdiren maqalelar toplanmijdir. Hetta ke90n esrin ci illerinin evvellerinde bu Ana kitabi- mizin 6z veteni Azerbaycanda vo biitovlukdo sovet tiirkologiyasmda oy- renilmesi yasaq olunanda bele diinya miqyasinda onun oyrenilmesi fasile vermodi.

Hemin fermandan ci ilin 8 aprel yubiley tontonosino edbeiyyati miiddotdo “Dodo Qorqud Kitabi” goriilmomi? Bu istiqametde bir qiymetli teref do odur ki, merhum prezidentin tovsiyyosi unudulmur.

Biz yeni esrin, yeni minilliyin astanasindayiq. XX esrdo Azorbaycanin oldo etdiyi on boyiik nailiyyot onun istiqlaliyyotidir.

Azərbaycan

Yeni osro Azorbaycan artiq miistoqil dovlot kimi daxil olur. Bu giin Azorbaycan Respublikasi miistoqil bir dovlot azerbaycsn biitiin diinyada tammr vo oziinomoxsus nii- ftiza malikdir. Artiq biitiin diinya Azorbaycan Respub- likasmm imzasmi tamyaraq qobul edir. Mohz XX osrdo Azorbaycanda tarixi tpek yolunun berpasi istiqametinde ciddi addimlar atildi.

Miisteqilliyi elan etmek, onun mohkemlendirilmesi istiqametinde dovlet tedbirleri he- yata ke9irmek ne qeder vacib olsa da, esl miisteqilliyi qazanmaq ii9iin bu hele azdir. Gerek her bir insan ve xiisusen gene nesil miisteqilliyin ne qeder miiqeddes tadixi biitiin valdigi ile derk etsin. Bu, 90X miihiim meseledir. Mehz bu baximdan “Kitabi-Dede Qor- qud” ensiklopediyasi ilk novbede gene nesle unvanlanan bir kitabdir. Bu epos bizim iimumi servetimizdir ve her bir azerbaycanli onunla haqli olaraq fexr ede biler.

Boyiiye hormet, ata-anaya mehebbet, iman ve etiqad, namus, tarixl qeyret, aileye, torpaga, vetene sedaqet – bu insani keyfiy- yetler, menevi meziyyetler Qorqud ovladlannm qanina ana siidii ile, ata nefesi ile birlikde daxil olur ve son menzile qeder de onlarla bir- likde gedir.

Dede Qorqud diinyasmdaki milli deyerler, stereotipler, rituallar sistemi edebiyysti her bir azerbaycanlmin varligmin aynlmaz hissesidir. Gozellik ve eybecerlik, iilvilik ve alcaqliq, komiklik evebiyyati facielik, me- hebbet ve nifretle bagh olan fikirler, bizim ecdadlarimizin estetik du- yumu lakonik edebi formalarda eposun miixtelif edebiyyatii ifade olu- nur.

Gozellik ve hikmetin, gozellik ve qeyretin, gozellik ve sedaqetin qirilmaz daxili harmoniyasi da “Kitabi-Dede Qorqud”a xas olan es- tetik ve etik kateqoriyalann mahiyyetini agiqlayir. Dodo Qorqud felsefesi arxaik oldugu qeder de miiasirdir. Eposun no zaman yaziya almmasi barodo miitoxossislor hololik qoti bir fikir soylomokdo 9otinlik 9oksolor do onun ilk dofo Azorbay- canda qolomo almdigmi qeyd edirlor. Artiq elm alemine melum olan bu faktlari tekrar etmekde meqse- dim “Kitabi-Dede Qorqud”un yazili metnlerinin qet etdiyi mesafeni, cografiyasmi oxuculara bir daha xatirlatmaqdan ibaretdir.

  ASTM D4976 PDF

Beli, burada bezi tesadiiflerden de sohbet agmaq olar. Lakin burada bir qanimauygunluq da vardir. Diinyada “Avropa renessansi” adi ile tanman boyiik herekatin temelinde de eslinde bele qanimauygunluqlar durur. Bunlarm da hamismm ohomiyyoti tarixii.

O vaxta qeder Azerbaycan xalqi Nizamini ne qeder tamyirdi, yaxud diinya ne qeder taniyirdi? Olko, Azerbaycan onda agir iqtisadi voziyyotdo idi.

ŞİFAHİ XALQ ƏDƏBİYYATI by Pakiz Velizade on Prezi

Ancaq Nizaminin yubileyi ke9irildi ve biz bojdik bir edebiyyai elde etdik. Lakin o, ne bizim xalqimiza, no do diinyaya indiki kimi melum deyildi. He9 bizim orta mekteb dorsliklorinde Nesiminin osorlori yox idi. Nosimini biitiin diinyaya ta- nitdiq. Biz Nosimini diinyaya exebiyyati Azorbaycani yeniden tanitdiq.

Biz Fiizulinin illiyini kcfirdik. Ancaq xalqimiz Fuzulini da 0 qeder tammirdi. Xatirimdodir, cu illerde men orta mektebde tehsil alarken biz Fuzulinin ancaq bir-iki qezelini oxuyurduq. Biz miisteqillik dovriinde Fuzulinin illik joibileyini ke9irdik. Hemin yubileye biitiin turk diinyasindan niunayendeler yigildi. Bunu bilenler bizim edebiyyat9ilanmiz, yazi9ilarmiizdir. Bunun da sebebleri melumdur. Hetta onu oyrenmeye, tedqiq etmeye cehd gosterenlerin taleyi de acmacaqli olub.

Bezi menbeler eposun otuz boydan ibaret oldugunu texmin edirler. Miiharibe qurtardiqdan ve dine heyat berqerar eeebiyyati sonra gene neslin “Kitabi-Dede Qorqud” ruhunda terbiye edilmesi ideoloqlar tarafmdan yasaq olundu. Bu resmi movqe bildi- rildikdan sonra eposun xalqa zidd bir asar oldugu tezisi irali siiriildu.

Azerbaycan edebiyyati tarixi XIX esr

Hamin partiya yigmcagmm hesabatmda deyilirdi: O dovrde ele bir iclas, ele bir qurultay, ele bir konfrans olmurdu ki, orada “Dade Qorqud” tenqid olunmasm. Bslindo eposa qadaga damgasi vuruldu. Epos biitiin todqiqat planlari, todris proqramlari ve dorsliklerdon 9ixanldi. Bu meqaleylo “Kitabi-Dedo Qorqud”un Azerbaycandaki yasagma son qoyuldu. Eyni zamanda, oziim bele bir cavab vera bilorom: Men bunu bele izah ede bilerem. Tebiidir, hamimiz bilirik ki, her bir tarixi hadiseni elmi kitablardan da tapib oxumaq olar.

Lakin her bir insan elmi kitablardan istifade ede bilmir. Meselen, Uzeyir Hacibeyov vaxtile “Koroglu” operasmi yaradana qadar belke de xalqimiz Koroglunu bu qeder de- rinden derk ede bilmirdi.

Menim orta mektebden yadimda qalan odur. Amma “Vaqif pyesini gorenden sonra Blasger Blekberovun ifasinda Vaqifin sureti da, eyni zamanda Vaqif de bize malum oldu. Mehz “Kitabi-Dede Qorqud”un tebligi baximmdan Anarm xidmetlerini xiisusi qeyd etmek isteyirem. Man Anarm bu miinasibatla yaratdigi filmi da qiymat- lendirirem. Taqdiralayiqdir ki, “Kitabi-Deda Qorqud” ensiklopediya- smm yaranma ideyasi da mehz Anara mexsusdur.

Bu farmanla biz bildirdik ki, “Kitabi-Dada Qorqud” dastam biitiin tiirk diinyasma maxsusdur, onun vatani Azarbaycandir, sahibi Azerbaycan xalqidir, miisteqil Azerbaycan dovletidir. Ensiklopediya Azorbaycamn dovlet miistoqilliyinin behrelerindendir. Onun mohz miistoqillik dovriinde yaranmasi da olduqca onomlidir. Biz indi serbestik, azadiq, miistoqilik, biz tariximizi oldugu kimi tedqiq edirik vo bundan sonra da edecoyik. Biz 6z tariximizlo, modoniy- yetimizlo, odobiyyatmuzla foxr edirik vo foxr etmoyo haqqimiz vardir.

  ANTOINE BECHAMP PDF

Heqiqoton do, “Kitabi-Dodo Qorqud” dastani kimi boyiik elm, mede- niyyet, edobiyyat abidosi olan xalq 6z tarixi ile foxr edo biler. Lakin 90X toossiif ki, hemin qiymotli tarixi abido- nin mohz tarixi abidonin! Oguz tiirkiinun nesilden-nesile, elden-ele, dilden-dile otiire- rek bu giinkii nesillere emanet etdiyi tarixdir. Belelikle, Azerbaycanda oguzlugun tarixi selcuq axinlanndan 90XX qedimdir.

Bunu nezere alaraq hemin yazida ancaq bezi miihiim meqamlar ve faktlar iizerinde dayanmaq isterdik. Azerbaycan, artiq yuxarida qeyd etdiyimiz kimi, hole eramizdan 90X ewel aramsiz olaraq iimumtiirk mekanmm miihiim terkib hissesi, daha dogrusu ozeyi olub.

Nezere alsaq ki, tariximizin iskit skif – sak qati hele de lazimmca oyrenilmeyerek qalir, hetta bu sepkide “tarixin atasi” Herodotun melumatlan da tedqiq olunmayib, onda daha aydin olar ki, Cenubi Qafqazda tiirkliiyiin tarixi ne qeder qedimdir, bu tarixin derinden oyrenilmesi elme ne qeder yenilikler getire biler! Indi de ke9ek konkret faktlara. Obu Bekr el-Tihrani Oguzun nevesi Bayandir xaqan haqqmda daha maraqli melumat verir.

Bu toyda 12 min qo? Qara Yuluk Osman beyin ci babasi Sunqur bey Mehemmed peygemberin miiasiri idi. Daim kafirlerle miiharibe ve miicadile ederdi.

Bu fakt 90X maraqlidir, ozii de Qipgaq xan haqqmdadir. Hazirda Ermenistan Respublikasi erazisinde olan G6y? Dastanm “Qanli Qoca oglu Qanturali boyu”nda Oguz – Trabzon munasibotlerindon, oguzlarm agqoyunlu soyundan olan Qanturalmm Trabzon imperatorunun qizina dastanda Selcan xatun evlenmesinden bohs olunur.

Bu tarixi ger9eklik dastanm “Bekil oglu imran boyu”nda 90X aydin verilib: Bayandir xan berk dilxor oldu. Xanim, niyo qanm qaralib? Dastanda bu tarixi heqiqet 90X aydm gosterilir.

Lakin biitiin bunlara baxmayaraq, “Kitabi-Dede Qorqud”un bezi arajdincilari, hetta taninmi? Masele burasindadir ki, qadim oguzlarm ve onlarla bir kokden olan qip? Kiyev knyazlari bayandirlarla berendelerle ittifaqda idilar.

Onlar ham 6z aralarmdaki ixtilaflari hall etmak, ham da qip9aq tiirklarinden qorunmaq iifiin bayandirlardan – berendelardan istifada edirdiler. Kiyev knyazlari 6z qiidretlarini niimayi? Hazirda Ukraynada, o cumleden Kiyev etrafmda bayandirlarla, hemfinin torklar ve pefeneqlarle bagli yer adlari qalmaqdadir. Oz serhedlerini qorumaq iqtidarinda olmayan Bizans imperiyasi, Kipik Asiyada ve Cenubi Qafqazda oldugu kimi, Avropada da qipfaq-oguz miinasibetlerinden istifade edirdi.

Dastanda gosterildiyi kimi, Oguz boyleri yeddi giin yatardilar.

Buna gore do oguzlar yuxuya “ki9ik oliim” deyordilor. Menim kimi qollarini, ellerini Bagladaraq donuz daminda yatarmi? Tiirk-islam diinyasi qanli edeiyyati salindi. Ve bundan daha qanli felaketler dovrii – tariximizin qardaj qirginlari dovrii ba- jlandi.

Neticede tiirk diinyasinin umumi qiidreti zeifledi.

Nehayet, Sefevi imperiyasi da yox edildi. Tiirkiin dovletfilik tarixine son qoymaq qerarmi verdiler.